"De Advocaat" (door M.J. Ernest)
Over advocaten
doen soms straffe verhalen de ronde. Niet in het minst met betrekking tot de
prijzen die zij voor hun diensten menen te mogen vragen.
Hoe onbekender
het beroep, hoe meer ruimte voor dergelijke verhalen, ze zijn dan immers minder
controleerbaar, vager, en schijnbaar geloofwaardiger.
Dat is ten
dele de fout van de advocatuur zelf die, ten overstaan van het publiek steeds
zijn voorgekomen als een gesloten groep en gemakkelijk, ten behoeve van een
zekere sensatie, verbonden worden met grote strafprocessen waarin allerlei
hoogstverdachten, gewikkeld in geheimzinnige zaken ten tonele worden gevoerd.
Of, breed
uitgesmeerd in de kranten hun rol vervullend in de verdediging van moordenaars
en dieven, waarvoor men geneigd is de neus op te halen, en waarbij de advocaat
gemakkelijk wordt vereenzelvigd met zijn cliënt.
De meeste van
ons zullen echter in die rol wel niet de advocaat ontmoeten, en de benadering
die wij bij deze voorstaan is van een gans andere aard.
Dat de
advocaat een licentiaat is in de rechten (vroeger doctor in de rechten) en
daarvoor een universitair diploma dient te behalen is éénieder bekend.
Na het behalen van dit diploma dient hij daarenboven nog een drietal jaren stage
te lopen aan de balie, te weten de vereniging van de advocaten zoals die in elk
arrondissement voorkomt.
Deze stagetijd
brengt de advocaat door op het kantoor van, of minstens in samenwerking met een
oudere advocaat, de zogenaamde patroon.
Tijdens die
periode volgt hij daarenboven nog een aantal cursussen waarin hij vertrouwd
wordt gemaakt met de specifieke taken van de advocaat en de diverse vereisten
die aan het beroep worden gesteld, niet in het minst op het vlak van de
deontologie.
De laatste
jaren tekent zich aan de meeste balies trouwens een verstrenging af van deze
opleiding, en waarbij zelfs examens worden ingevoerd.
Het meest, en
ook het meest opvallend, is de advocaat gekend als vertegenwoordiger van de
partijen in het te voeren proces.
Voornamelijk
dan, als reeds gezegd, in de strafprocedures waarbij hij de betichte verdedigt
voor de Rechtbank.
Twee elementen
van deze procesvoering springen daarbij in het oog. Vooreerst de nauwgezette
controle of de regels van de strafprocedure wel degelijk en correct zijn
toegepast geworden.
Daarbij zou
men kunnen stellen dat de advocaat een taak waarneemt van algemeen belang door
telkens opnieuw te controleren of de democratische regels van onze gemeenschap
inzake het strafrecht al dan niet correct werden toegepast.
Is de politie
correct opgetreden? Is de huiszoeking voorafgegaan door een gepast mandaat? Zijn
de rechten van de verdediging geëerbiedigd geworden tijdens de ondervraging, en
verder tijdens het procesverloop?
Het begrip
"rechten van de verdediging" heeft trouwens een nieuwe dimensie
gekregen in de internationale verdragen, en niet in het minst in het Europees
verdrag van de rechten van de mens.
Justice not only has to be done, it has
to be seen to be done. Eenieder
heeft immers recht op een onpartijdige rechter en op een procesverloop waarin al
zijn rechten worden geëerbiedigd, zoals ook eenieder onschuldig wordt geacht
zolang hij niet door een bevoegde Rechtbank definitief is veroordeeld.
En een tweede
element is uiteraard de studie van het dossier zelf. Zijn de feiten wel, ten
genoege van recht, bewezen of blijft er een twijfel die, in het voordeel van de
verdachte, dient te worden uitgelegd.
En waar de
straftoemeting uiteindelijk een individuele maatregel is, die de verdachte zal
treffen, dient de Rechter ook rekening te houden met de persoonlijke
omstandigheden van de verdachte. Het zal de advocaat behoren deze persoonlijke
omstandigheden voor te brengen voor de Rechter, precies opdat deze met deze
elementen rekening zou kunnen houden.
In dit
strafproces vertegenwoordigt de advocaat de verdachte niet. Tenzij van voor de
Politierechtbank, waar de verdachte niet in persoon moet verschijnen.
Enkele
uitzonderingen onverlet gelaten, dient de verdachte normaal persoonlijk te
verschijnen voor de Rechtbank.
In het
burgerlijk procesrecht daarentegen verschijnt de advocaat namens zijn cliënt,
krachtens het mandaat dat hij voor zijn aanstelling en op grond van de wet heeft
verkregen als vertegenwoordiger van de partij.
Al te veel
echter wordt de advocaat nog steeds gezien als de procesvertegenwoordiger of de
pleiter. Hij wordt maar geraadpleegd wanneer partijen menen een proces te moeten
aanvangen, of, wanneer zij gedagvaard zijn geworden, om hun belangen voor de
Rechtbank te verdedigen.
Een duidelijk
foutieve zienswijze waarover we het nu even willen hebben.
Er zijn zo op
de markt van die handige boekjes of apparaatjes voor het noteren van alle
telefoonnummers, en wie zich een dergelijk ding heeft aangeschaft, van
Amerikaanse makelij, stelt mogelijk met verbazing vast dat daarin niet alleen
een bijzondere plaats wordt gegeven voor het telefoonnummer van de dokter, de
politie, de tandarts en de schoonmoeder, maar ook voor de advocaat.
Naarmate onze
maatschappij immers meer en meer gecompliceerd wordt en allerhande reglementen,
Koninklijke Besluiten, decreten en wetten onze samenleving, en derhalve ieder
van onze gedragingen gaat beheersen wordt de nood tot gedegen informatie
belangrijker.
Er is immers
praktisch geen domein meer waarin het individu zich, zonder onderworpen te zijn
aan bepaalde reglementeringen, in het maatschappelijk verkeer kan bewegen.
Of het nu gaat over de bouw van een woning, met alle reglementeringen van dien, of de uitbating van een winkel, of de technische vereisten gesteld aan motorvoertuigen, of de jacht- en de visvangst, of zelfs nog maar in het algemeen de rechten en plichten van de consument, allerlei reglementeringen duiken op.
Reglementeringen
die niet alleen als een na te leven plicht worden ervaren, maar ook, een aantal
rechten verschaffen waarvan men zich maar bewust kan worden mits de nodige
informatie te hebben verkregen.
Het recht is
een sociale wetenschap. En vermits we allemaal sociaal verbonden zijn met de
maatschappij hebben we natuurlijk allemaal wel enige ervaring en kennis terzake.
Het is ook zo
op het gebied van de gezondheid. Ook daar hebben we allemaal ervaring, en hebben
we soms geleerd door de ervaring, en daarnaast zijn er nog de recepten van
grootmoeder en de wetenswaardigheden van de buurvrouw. Wordt het iets ernstiger,
dan wenden we ons toch maar tot de geneesheer, al zullen er ongetwijfeld nog een
flink aantal mensen zijn die menen, ook op dat niveau, rustig te kunnen
meepraten.
Gaat het over
chirurgie, dan erkennen we de vakman en op dat domein zijn er, buiten de
gespecialiseerde geneesheren, wel weinigen die zich geroepen voelen om advies te
geven.
Anders dus met
het recht. Daar wordt de specialist slechts erkend, als reeds gezegd, in de
procesvoering. Maar voor het overige, en inzake raad kunnen we evengoed terecht
bij de werkmakker die het al heeft meegemaakt, de vriend die het kent van horen
zeggen, en natuurlijk de vertrouwde stamgasten die het gewoonlijk nog het best
weten.
Goede raad is
duur, slechte raad gewoonlijk nog duurder.
Eén van de
pijnlijke ervaringen die iedere advocaat wel zal hebben meegemaakt bestaat erin
dat een cliënt hem raadpleegt over een geschil met de gebuur inzake
waterinsijpeling of omdat diens bomen te dicht bij de scheidingslijn zijn
gepland.
Om dan vast te
stellen dat diezelfde cliënt de advocaat raadpleegt wanneer het misloopt met
een contract van twee miljoen, maar waarvoor hij het niet nodig vond zich te
informeren vooraleer het contract te ondertekenen.
Of de
verhuurder, die grote problemen heeft met zijn huurder, maar er zich mee
vergenoegd heeft, één van die modelformulieren als contract te gebruiken, ook
al is dat formulier hoegenaamd niet aangepast aan de werkelijke en feitelijke
omstandigheden van de specifieke verhuring.
En is er al
evenmin aandacht besteed aan de specifieke noden van huurder en verhuurder met
betrekking tot het bedoelde pand.
En dan
stapelen de processen en de kosten zich natuurlijk op, waar de moeilijkheden
niet werden voorkomen, en het wijze spreekwoord dat zegt dat voorkomen beter is
als genezen terzijde werd gelaten.
In strijd met
de idee dat de advocaat slechts de procesvoerder is van de partijen beseffen
meer en meer belanghebbenden dat hij bij uitstek, en in de eerste plaats, de
raadsman is van een partij.
Grotere
maatschappijen hebben zulks uiteraard reeds veel vroeger in de praktijk
gebracht, weze het nog dat zij er een eigen juridische dienst op na hielden die
de bedrijfsleiding de gepaste adviezen moest verstrekken. Maar zelfs
Meer en meer
doen ook die bedrijven beroep op de externe raadgever in de persoon van de
advocaat.
Trouwens, de
eigen juridische dienst is niet de vertegenwoordiger van het bedrijf voor de
Rechtbank. Men moet dan toch nog een beroep doen op een advocaat. En de
belangrijkste proceservaring van de advocaat, in de toepassing van het recht om
het gelijk te halen voor de Rechtbank is uiteraard een meer dan belangrijke
aanvulling bij iedere theoretische kennis.
Zij worden
immers, door hun activiteiten zelf, stelselmatig geconfronteerd met de diverse
toepassingen van de wet inzake de handelsvennootschappen, verbintenissen en
contracten, koop en verkoop, transport, slechte betalers, verzekeringsproblemen,
personeelsaangelegenheden en noem maar op.
Zij hebben
terzake al evenzo geleerd uit de ervaring.
Niet in het
minst, dat voorafgaandelijk advies meestal beterkoop uitvalt dan dure processen.
In de relatie die zij aldus ontwikkelen met hun eigen "huisadvocaat"
heeft uiteraard mede tot gevolg dat die het bedrijf leert kennen in al zijn
aspecten; van aankoopproblemen over verkoopproblemen, personeelsbestand en met
inbegrip van de bedrijfsstructuren en de daaraan verbonden fiscale problematiek.
Het probleem
stelt zich echter niet minder voor de gewone burger, als schijnt die idee nog
niet geheel te zijn doorgedrongen.
Wie een huis
bouwt doet uiteraard beroep op een aannemer en een architect.
Maar hoe zit
het nu precies met het aannemingscontract dat men terzake zal ondertekenen? Of
met het contract dat men zal sluiten met zijn architect?
Zijn de
bepalingen, vanuit juridisch standpunt, even deugdelijk als de materialen die
men, voor de bouw, zal aanwenden? Is men gewapend voor de diverse problemen die
zich zouden kunnen stellen? Of zal men, nadat het contract is gesloten, en de
problemen onafwendbaar zijn geworden, dan maar, en veelal te laat, beroep doen
op de advocaat?
Heeft de
verkoper van de nieuwe auto, waarnaar men heeft uitgekeken, inderdaad alle
gepaste informatie verschaft nopens de algemene verkoopsvoorwaarden, die, op de
keerzijde van de bestelbon, zijn afgedrukt, maar zelden worden gelezen?
Zijn deze verkoopsvoorwaarden nog wel in overeenstemming met de wetgeving die de
consument beschermt? Er even op wijzen dat, vanaf 1 maart 1992 de nieuwe wet op
de handelspraktijken en de bescherming van de consument in voege is getreden, en
deze wet totaal nieuwe elementen bevat als voorheen ongekend.
En wat met het
verzekeringscontract!
Natuurlijk
heeft onze makelaar ons alle gepaste informatie verschaft. Maar volgt de
makelaar de rechtspraak zoals die zich bestendig ontwikkeld, ook op dit domein,
inzake het verzekeringsrecht? En worden de clausules wel toegepast door de
Rechtbank, als men bij eerste lezing zou denken te vermoeden?
Lijkt het niet
wijselijk het huurcontract, dat we eerdaags zullen afsluiten even
voorafgaandelijk te bespreken met de raadsman?
En zoveel
domeinen temeer, waarin we ons bewegen, of gebeurlijk ons verbinden, met goede
of nare gevolgen van dien.
Schoenen
worden aangepast alvorens ze te kopen. Contracten helaas niet.
In niet
weinige dreigende conflicten vermijdt de raadsman trouwens nog het reeds
opdoemend proces.
In de eerste
plaats uiteraard door een gepaste voorlichting
Lijkt het, in
vele omstandigheden, niet veel nuttiger een minnelijke overeenkomst te
betrachten dan een jarenlange procesgang?
De advocaat
beschikt daarbij trouwens over een uitstekend middel, in de vorm van de
zogenaamde vertrouwelijke briefwisseling.
Het laat hem
toe met de advocaat van de tegenpartij vrij uit van gedachten te wisselen,
voorstellen te formuleren, informatie in te winnen, zonder dat dit ook maar het
minste schadelijk gevolg heeft voor de cliënt zelf. De bedoelde briefwisseling
is immers vertrouwelijk en kan en mag door de advocaat niet worden voorgebracht
in het proces. Het is hem trouwens niet toegelaten de briefwisseling van de
andere advocaat aan zijn cliënt door te zenden, precies om te vermijden dat het
vertrouwelijk karakter daardoor zou worden geschonden. Hij zal derhalve aan zijn
cliënt wel de informatie verschaffen terzake de inhoud, maar zonder dat het
stuk zelf, als bewijsstuk, voor de Rechtbank kan worden gebruikt.
Een dergelijke
vrijheid hebben de partijen uiteraard niet zelf. Hun brieven voorstellen of
bedenkingen, zijn elementen van het dossier. Wie aldus een voorstel doet tot
afbetaling kan bezwaarlijk daarna gaan beweren voor de Rechtbank dat hij in
feite het bedrag niet verschuldigd is. Waarom doet men dan voorstel tot
afbetaling?
Dat een advies
en een tijdig ingewonnen raad uiteindelijk beterkoop zal uitvallen dan een
proces hoeft nauwelijks verdedigd.
Zeker niet de kosten van een verloren proces.